Toscaan en Gentenaar

26 maart, 2009

large_7446031

Guy Verhofstadt is bevallen van de gedachte dat identiteit niet bestaat. Tenzij als een concept dat ons wordt opgedrongen en waar we dringend vanaf moeten. Tijdens een debat in de Vooruit zei hij nationalisme zowaar te verafschuwen. De uitvinding van identiteit en de verspreiding daarvan ziet hij immers als oorzaak van het vele bloedvergieten tijdens de 20ste eeuw. Deze krant concludeerde uit de uiteenzetting van de oud-premier dat die ‘duidelijk klaar is voor het werk tegen de grote jongens’.

Voor wie na een vol jaar nadenken zulke gemeenplaatsen uitkraamt, lijkt die conclusie me eerlijk gezegd nogal geflatteerd. Los van het totaal gebrek aan enige nuance in zijn discours, is Verhofstadt met zijn demonisering van het nationalisme immers allesbehalve vernieuwend. Al sinds de implosie van de vroegere Sovjetunie verving nationalisme de oost-westtegenstelling als evident verklaringsmodel voor de meeste conflicten in de wereld.

Het werd snel intellectueel bon ton om nationale identiteit te ontmaskeren als een menselijke uitvinding – alsof het iets anders zou kunnen zijn – die op een bepaald moment in onze geschiedenis werd aangewend door de burgerij om haar greep naar de macht te legitimeren. Men veronachtzaamde dat processen van groepsidentiteit en natievorming zo oud zijn als de mensheid zelf, evenals het feit dat de ontwikkeling van het moderne nationalisme (vanaf eind 18de eeuw) een wegbereider was voor de democratisering van de westerse samenlevingen. De focus verschoof daarentegen volkomen naar het soort nationalisme dat identiteit aanwendt als een instrument van uitsluiting en als bron van vijandschap. Om dan vervolgens het loskomen van de eigen identiteit als noodzakelijk tegengif aan te prijzen. Zeker in Vlaanderen, waar sowieso geen sterk nationaal gevoel bestaat (Belgisch noch Vlaams), omarmde men dit met enthousiasme. Waarom een Vlaamse kneuter blijven als het wereldburgerschap wenkt?

Idealiter komen we morgen uit bij een volslagen non-identitair burgerschap dat de hele wereld zal verenigingen tot een gemeenschap van dikke vrienden. Dit streven werd bij progressieve intellectuelen zelfs de basis van een nieuw soort belgitude waarbij België niet langer werd opgevat als een desintegrerende natiestaat uit het verleden, maar als een voorhoede van de non-identiteit van de toekomst. Hoe flinterdun dit discours is, blijkt onmiddellijk als men de would-be wereldburger uitdaagt een sociale en democratische praxis te verbinden aan zijn innerlijke overtuiging. Wie zich even verbonden voelt met een Papoea als met een Limburger, mag immers niet twijfelen om zijn inkomen in een globale sociale zekerheid te storten totdat hij al zijn wereldmedeburgers recht in de ogen kan kijken. En wie hoopt dat we morgen in alle vriendschap een democratie kunnen maken met één miljard Chinezen, moet vandaag alvast onmiddellijk in opstand komen tegen het feit dat er in de Belgische democratie grendels bestaan die de Franstalige minderheid – op basis van haar vermeende identiteit – kan gebruiken tegen de Nederlandstalige meerderheid.

Zoniet, moet men misschien erkennen dat het wonen in de global village gemakkelijk is zolang je er alleen mensen tegenkomt die hun identiteit menen te kunnen overstijgen omdat ze rijk genoeg zijn om er pakweg in Toscane een landgoed op na te houden. Voor wie minder geluk heeft, kan identiteit een warm deken zijn. Want welbegrepen identiteit leidt niet tot uitsluiting, maar impliceert precies verbondenheid van het individu met de gemeenschap waarin hij wordt gesocialiseerd en vice versa. Een gezond nationalisme creëert op die manier de basis voor een democratische en ethische gemeenschap. Wie zegt wie hij is, verklaart zich diepgaand verbonden met anderen en engageert zich tot impliciete solidariteit met hen. Wie zegt dat hij niemand anders is dan degene die hij wil zijn, engageert zich feitelijk tot niets of niemand. In de context van de globalisering is deze ideologie van de onbeperkte zelfbeschikking misschien leuk voor de allersterksten, maar de rest van ons dreigt er eerder in Brave New World mee te verzeilen dan in het aards paradijs.

Dat inzicht maakt vandaag trouwens in heel de wereld opnieuw opgeld. Zo zou Verhofstadt er de wereldvermaarde sociale wetenschapper Craig Calhoun kunnen op nalezen. In Nations Matter heronderzoekt die het fenomeen nationalisme na de golf van enthousiasme om het te doen verdwijnen en concludeert dat: “Despite all the evils perpetrated in its name, nationalism is not a mere moral mistake. It is crucial to most existing democracy. It provides solidarity vital to projects of social inclusion and distributive justice. It offers potential for integration across lines of ethnic and other differences. Nations are also bases for contesting neoliberal versions of globalization that threaten social institutions built through generations of struggle.”

Bart Dewever (DS 23/03/09)

Advertenties

2 Responses to “Toscaan en Gentenaar”

  1. Dries Says:

    Spijtig dat een op zich boeiend debat, identiteit in een globaliserende wereld, blijkbaar beheerst wordt door 2 tegenpolen zonder enige zin voor nuance … Het staat natuurlijk niet te stellen (te erkennen) dat de waarheid ergens in het midden ligt, dat ieders zoektocht naar zijn/haar identiteit als een sloep op een stormachtige oceaan is …
    Zonder Verhofstadts standpunt te willen verdedigen noch bij te treden vrees ik dat Dewevers pleidooi voor een ‘gezond’ nationalisme niet zonder eigenbelang is … het is namelijk de (enige) bestaansreden van zijn partij …
    Persoonlijk ben ik de mening toegedaan (voor zover relevant) dat een natie een handige manier is om de wereld onder te verdelen, te beheersen, te ordenen en te regelen … wanneer die natie echter als bepalende factor voor iemands identiteit optreedt leert de geschiedenis dat die natie steeds meer aanleiding geeft tot uitsluiting, machtspolitiek, protectionisme, …
    Tot slot nog een uitsmijter (gelezen in punt 13 van het NVA-manifest): ‘Multiculturaliteit behoort tot de private sfeer’ … (tot zover het ‘gezonde’ nationalismus … blijkbaar hebben ze daar schrik dat die zogenaamde Vlaamse identiteit zal evolueren naar iets wat onderuit de NVA-mantel zal sluipen …)

    • rafpauwels Says:

      Dat het standpunt van Dewever zoals uiteengezet in deze bijdrage elke zin voor nuance ontbeert is een subjectieve en naar mijn mening bedenkelijke kwalificatie, dit zonder afbreuk te willen doen aan de mooie metafoor van de sloep op de stormachtige oceaan. (zijn er andere?)

      Dat een pleidooi voor een gezond nationalisme de énige bestaansreden zou zijn van de N-VA, is een standpunt dat sterk wordt gepropageerd door haar politieke tegenstanders. Komende van iemand die politieke neutraliteit claimt en die naar mijn persoonlijke indruk beschikt over enig onderscheidend vermogen en bovendien zelf beweert het manifest van de N-VA te hebben gelezen, lijkt deze bewering mij echter weinig ernstig te nemen. Een tweede (meer aandachtige?) lezing van dit manifest zou hier misschien soelaas kunnen brengen.

      Dat iemand de kritiek “niet te argumenteren zonder eigenbelang” uit over het standpunt van Dewever en tegelijk nalaat om de stellingname van Verhofstadt en de timing ervan aan hetzelfde criterium te toetsen duidt op selectieve verontwaardiging en lijkt mij geen slecht argument om de politieke neutraliteit van de persoon in kwestie in vraag te stellen.

      Dat een natie dé bepalende factor is of zou moeten zijn in iemands identiteit lees ik nergens in de beginselverklaring/manifesten/programma’s van de N-VA. Wat ik daar wel herhaaldelijk lees is dat Vlaams nationalisme geen doel is op zich maar wel een middel om te komen tot meer democratie en beter bestuur. Een gelijkaardig en veelgehoord verwijt (niet van jou persoonlijk weliswaar) luidt dat de N-VA de mening zou zijn toegedaan dat in een staatkundig onafhankelijk Vlaanderen alle problemen als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen en alleen rozegeur, maneschijn en rijstpap met gouden lepels zouden overblijven. Het zou mensen als Luc Huyse en Lukas Vander Taelen (om er enkele te noemen) sieren als ze eens zouden preciseren waar dergelijke onzin in een N-VA document geschreven staat.

      Wat je uitsmijter over multiculturaliteit betreft, de zin waarnaar je refereert luidt volledig: “Multiculturaliteit behoort tot de private sfeer en kan de publieke cultuur verrijken en aanvullen”. Wie het ganse manifest leest en meer in het bijzonder de paragrafen 11 tot en met 14 onder de hoofding “Vlaanderen inclusief” en alsnog concludeert dat de N-VA een ongezond nationalisme propageert, hanteert een definitie van “ongezond nationalisme” die de mijne niet is. Wat je ten slotte met “de N-VA mantel” bedoelt is mij niet duidelijk, mijn schrik als N-VA sympathisant dat “die zogenaamde Vlaamse identiteit” daar vanonder zou sluipen is misschien daarom eerder beperkt.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: